Navigeren door 10 jaar Europese energie- en klimaatregelgeving voor de industrie
Je zal als industriebedrijf anno 2026 maar moeten voldoen aan een onoverzichtelijke lijst van energie- en klimaatdoelstellingen. Hoe vertaalt de Europese wetgeving zich vandaag naar federaal en Vlaams niveau? Joris Van Valckenborgh, Senior Expert Energy & Climate bij Agoria, maakt ons wegwijs doorheen de belangrijkste energie- en klimaatregelgeving van het moment. “Europa beseft gelukkig dat de ecologische ambities onze competitiviteit niet mogen inperken.”
1. De grootste ‘buitenschil’: de Europese Green Deal
Uitleg: “Binnen het lappendeken van maatregelen die de industrie al een tijdje overspoelen, staat de Green Deal (11 december 2019) centraal. Europa wil tegen 2050 het eerste klimaat-neutrale continent worden. Binnen dat kader past onder meer een industriestrategie voor een concurrerend, groen en digitaal Europa.”
Gevolgen: “Fit for 55, een serie richtlijnen die de CO2-emissie in de EU tegen 2030 met minstens 55% moeten verminderen. Op dit moment scoren we 37%. Gezien de huidige energiecrisissen – mede als gevolg van de geopolitieke strubbelingen – wordt die 55% tegen 2030 erg uitdagend. Bovendien heeft Europa een nieuwe tussentijdse ambitie geformuleerd: -90% tegen 2040.”
Wat zijn volgens de Effort Sharing Regulation de specifieke doelstellingen voor België?: “De EU-richtlijnen zijn omgezet naar de federale ambitie om tegen 2030 een CO2-reductie van 47% te behalen. Brussel en Wallonië delen die doelstelling. Vlaanderen houdt het op -40%, gezien de meeste industrie in dit gewest ligt en de activiteiten van bepaalde sectoren moeilijk te decarboniseren zijn. Halen we tegen 2030 die -47% niet, moeten we verplicht dure emissierechten aankopen bij landen die wel aan deze richtlijn voldoen.”
“Vlaanderen houdt het op -40% CO2-reductie tegen 2030, gezien de meeste industrie in dit gewest ligt en de activiteiten van bepaalde sectoren moeilijk te decarboniseren zijn.”
Joris Van Valckenborgh
2. De eerste binnenschil: Fit for 55
Uitleg: “Een hele rist richtlijnen die onder meer tot een hogere energie-efficiëntie, meer implementatie van hernieuwbare energie en decarbonisatie via emissiehandel moeten leiden.”
Belangrijkste richtlijnen:
EED: herziene energie-efficiëntie-richtlijn (20 september 2023). “Deze impliceert onder meer een verlaagd energieverbruik voor bepaalde bedrijven van 1,3% per jaar tegen 2025 en 1,9% per jaar tegen 2030. De grootste gebruikers binnen de industrie moeten uiterlijk tegen 11 oktober 2026 een energie-audit hebben ondergaan en tegen 11 oktober 2027 een energiemanagementsysteem hebben geïmplementeerd. Datacenters moeten nu al beschikken over een systeem dat hun energieprestaties rapporteert.”
RED III: herziene richtlijn voor hernieuwbare energie. Tegen 2030 moet 42,5% van de energie uit hernieuwbare bronnen komen. “Positief in deze context is dat wind- en zonne-energie in 2025 voor het eerst fossiele energie hebben overtroffen binnen de EU. Dat heeft België alleen al 3,3 miljard euro aan import van fossiele brandstoffen doen besparen.”
“Belangrijke onderdelen van RED III zijn de verkorting van vergunningsprocedures voor projecten rond hernieuwbare energie en de invoering van drempels voor de toepassing van duurzaamheidscriteria. Vlaanderen wil het huidige, vereenvoudigd Vlaams certificatieschema voor biomassa en herkomst/duurzaamheid vervangen door vrijwillige, Europees erkende certificeringssystemen.”
ETS 1 & 2: nieuwe versie van het emissiehandelssysteem ETS1, van toepassing op bedrijven met een verbruik van meer dan 20 MWh. “In de tweede helft van 2026 staat een uitgebreide herziening van dit systeem gepland. De analyse van de richtlijn moet ertoe leiden dat de bepalingen daadwerkelijk aan de doelstellingen inzake emissiereductie bijdragen.”
“ETS2 zal pas vanaf 2028 gelden en geldt voor transport, gebouwen en ‘aanvullende sectoren’. Het stipuleert onder meer dat brandstofproducenten zélf emissierechten moeten aankopen en dat zullen doorrekenen naar de consument. Gezien de prijs van 45 euro per ton CO2 ooit zal worden losgelaten en dus gevoelig kan stijgen, kan dat een enorme impact hebben.”
Dit alles, in combinatie met hoge energieprijzen, maakt dat de competitiviteit van heel wat bedrijven sterk onder druk staat, wat de Europese Commissie ook erkent. Lidstaten krijgen de mogelijkheid om via het zogenaamde CISAF (Clean Industrial State Aid Framework) in te grijpen, zowel op de basisprijs als op de bijkomende taksen en heffingen (vooral op elektriciteit)
3. Belgisch niveau
Ijveren voor een korting op de transmissietarieven: “Voor de industrie is die korting een prioriteit. Veel industriële bedrijven betalen een hoger tarief voor rechtstreekse toegang en aansluiting op het transportnet van Elia. Die tarieven liggen substantieel hoger dan in onze buurlanden (waar sommige energie-intensieve industrie een korting krijgt), maar ook dan in de Verenigde Staten en China. Momenteel worden de bevoegdheden om dit te implementeren, herbekeken.”
North Sea Summit: “Eind januari ondertekende België de Hamburg Declaration samen met 8 andere landen. Die ambieert om tegen 2050 300 GW aan windturbines op zee te bouwen. Vandaag is dat vermogen ‘maar’ 37 GW, geleverd door 6000 windturbines. Daarmee staan we achter op schema.” Dit zal uiteraard bijdragen aan de doelstellingen in de RED III-richtlijn.
“2500 bedrijven met een afname van meer dan 1 GWh moeten tegen 1 april 2026 al een minimaal aantal zonnepanelen op hun gebouwen hebben geplaatst en dat aantal tegen 2030 en 2035 nog verhogen.”
Joris Van Valckenborgh
4.Vlaams niveau
Versterkte wetgeving niet-energie-intensieve ondernemingen: “De versterkte wetgeving voor niet-energie-intensieve bedrijven in Vlaanderen bepaalt dat bedrijven worden ingedeeld op basis van hun energieverbruik. Bedrijven met een hoger energieverbruik zijn verplicht een energieaudit te laten uitvoeren. Uit deze audit moeten alle rendabele energiebesparende maatregelen worden uitgevoerd binnen een bepaalde termijn. Kleinere bedrijven moeten een energiebalans opstellen en eenvoudige besparingsmaatregelen nemen. Het doel van deze wetgeving is het energieverbruik verminderen en bijdragen aan de klimaatdoelstellingen van Vlaanderen.” Hiermee zet Vlaanderen de EED-richtlijn dus om naar eigen wetgeving.
Compensatie indirecte emissies: “Ondernemingen uit 14 energie-intensieve sectoren krijgen via VLAIO een compensatie van 75% van de indirecte emissiekosten, afhankelijk van verbruik of productievolume. Deze en andere tijdelijke crisis-steunmaatregelen mogen van Europa nog tot minstens 2030 worden verlengd.” Ook wat vanuit Europa mogelijk is in het kader van CISAF, ligt onder de loep.
PV-verplichting grote afnemers: “2500 bedrijven met een afname van meer dan 1 GWh moesten tegen 1 april 2026 al een minimaal aantal zonnepanelen op hun gebouwen hebben geplaatst en dat aantal tegen 2030 en 2035 nog verhogen. Deze wetgeving is sterk aangepast en versoepeld. Zo mogen ondernemingen ook investeren in warmtepompen, thermische zonne-energie of windturbines en hoeven de panelen niet per se op daken te liggen, maar mogen ze ook op carports, gevels, op grond of drijvend op water. Wie niet aan deze maatregel voldoet, riskeert boetes voor 400 euro per kWp als de deadline niet wordt gehaald.”
Programmanota Klimaatsprong: “Na fabriekssluitingen, jobverlies en uitgestelde investeringen maakt Vlaanderen meer dan 2 miljard euro vrij om de klimaattransitie van de industrie te ondersteunen. Het programma loopt vanaf 2028 gedurende tien jaar, de financiering is onder meer afkomstig van emissierechten. Het gaat zowel om investeringen als werkingskosten.
SMR-strategie: “Is een federale bevoegdheid, maar Vlaanderen trekt de kar. Om het probleem van netcongestie – dat ook in talrijke andere landen leeft – tegen te gaan, wil Vlaanderen kleine modulaire kernreactoren (SMR’s) bouwen. De Participatiemaatschappij Vlaanderen (PMV) kreeg de opdracht om te bepalen hoe Vlaanderen financieel in kernenergie kan participeren. Tegen eind 2026 zouden de eerste resultaten van dit onderzoek bekend zijn. Ook de Vlaamse SMR-alliantie, waartoe Agoria behoort, onderzoekt de voorwaarden voor deze aanvulling op hernieuwbare energie.”
Concurrentiekracht ondersteunen
Europa is veruit het meest ambitieuze continent inzake klimaatdoelstellingen. Onder meer de Verenigde Staten en China hebben aanzienlijk minder groene intenties, waardoor ze veel minder aan strenge maatregelen onderhevig zijn en dus qua competitiviteit aanzienlijk sterker dan Europa staan. Daarop anticipeerde Europa op 26 februari 2025 met de Clean Industrial Deal.
“De deal steunt op vier pijlers: de verlaging van de energiekost, een eengemaakte Europese energiemarkt (onder meer door de gridconnecties internationaal te koppelen), het aantrekken van meer investeringen in functie van de energietransitie en beter voorbereid zijn op crisissen. Gezien de Iran-crisis, die de gas- en elektriciteitsprijs stevig omhoog joeg, is dat zeker geen overbodige luxe.”
Kortom: het doolhof van de regelgeving inzake energie en klimaat wordt de komende jaren niet eenvoudiger, onder meer door aangescherpte ambities en een strengere handhaving. Toch schuilt net daarin ook een kans. Bedrijven die vandaag hun energiebeheer professionaliseren, hun investeringen strategisch plannen en anticiperen op wat komt, versterken niet alleen hun compliance, maar ook hun concurrentiepositie.
